Галоўная - Ахова працы - Растлумачэнні заканадаўства - Тлумачэнні патрабаванняў заканадаўства па пытанні аб парадку забеспячэння работнікаў сродкамі індывідуальнай абароны
Тлумачэнні патрабаванняў заканадаўства па пытанні аб парадку забеспячэння работнікаў сродкамі індывідуальнай абароны

Парадак забеспячэння работнікаў сродкамі індывідуальнай абароны (далей - СІА) рэгулюецца Інструкцыяй па забеспячэнні работнікаў сродкамі індывідуальнай абароны, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2008 г. № 209 (далей - Інструкцыя).

Згодна з пунктам 7 Інструкцыі на работах са шкоднымі і (або) небяспечнымі ўмовамі працы, а таксама на работах, звязаных з забруджваннем або, калі яны ажыццяўляюцца ў неспрыяльных тэмпературных умовах, наймальнік абавязаны забяспечыць выдачу бясплатна работнікам СІА ў аб'ёме не менш за ўстаноўленых тыпавымі галіновымі нормамі бясплатнай выдачы сродкаў індывідуальнай абароны, зацверджанымі Міністэрствам працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь (далей - тыпавыя нормы).

Кіруючыся пунктам 11 Інструкцыі, наймальнік мае права выдаваць работнікам па ўзгадненні з першаснымі прафсаюзнымі арганізацыямі незалежна ад наяўнасці ў іх статусу юрыдычнай асобы (далей - першасныя прафсаюзныя арганізацыі) ці ўпаўнаважанымі асобамі па ахове працы работнікаў арганізацыі (далей - упаўнаважаныя асобы) у межах аднаго віду СІА, прадугледжанага тыпавымі нормамі, СІА з раўнацэннымі або больш высокімі (дадатковымі) ахоўнымі ўласцівасцямі і гігіенічнымі характарыстыкамі. Пры гэтым ва ўсіх выпадках замены СІА павінны ўлічвацца спецыфіка вытворчасці, характар і ўмовы працы работнікаў. Павышэнне ўзроўню прафесійнай рызыкі работнікаў у выніку замены СІА не дапускаецца.

У той жа час, наймальнік у адпаведнасці з пунктам 12 Інструкцыі мае права, зыходзячы з асаблівасцяў вытворчасці (выконваемых работ), з дазволу тэрытарыяльных органаў і ўстаноў, якiя ажыццяўляюць дзяржаўны санітарны нагляд, і тэрытарыяльных органаў Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь і па ўзгадненні з першаснымі прафсаюзнымі арганізацыямі або ўпаўнаважанымі асобамі замяняць адзін від СІА, прадугледжаны тыпавымі нормамі, іншым з раўнацэннымі або больш высокімі (дадатковымі) ахоўнымі ўласцівасцямі і гігіенічнымі характарыстыкамі. Напрыклад, куртку баваўняную на падкладцы, што ўцяпляе, касцюмам для абароны ад паніжаных тэмператур з баваўнянай тканіны.

Акрамя таго, згодна з пунктам 14 Інструкцыі наймальнік акрамя прадугледжаных тыпавымі нормамі СІА мае права для забеспячэння бяспекі работнікаў у залежнасці ад шкодных і (або) небяспечных вытворчых фактараў, якія ўздзейнічаюць, на падставе атэстацыі працоўных месцаў па ўмовах працы (далей - атэстацыя) або патрабаванняў нарматыўных прававых актаў, у тым ліку тэхнічных нарматыўных прававых актаў, выдаваць дадаткова вопратку спецыяльную ахоўную, СІА галавы, ног, рук, твару, органаў слыху, органаў зроку, органаў дыхання, ад паражэння электрычным токам, ад наезду транспартных сродкаў і іншыя з тэрмінам нашэння да зносу.

Пры адсутнасці прафесій (пасады) работнікаў у тыпавых нормах і Тыпавых нормах бясплатнай выдачы сродкаў індывідуальнай абароны работнікам агульных прафесій і пасад для ўсіх галін эканомікі, зацверджаных пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 22 верасня 2006 г. № 110, наймальнік, зыходзячы з аналізу вынікаў ацэнкі рызык на працоўных месцах названых работнікаў, атэстацыі, наяўнасці шкодных і (або) небяспечных вытворчых фактараў і з улікам Пераліку сродкаў індывідуальнай абароны, якія непасрэдна забяспечваюць бяспеку працы, зацверджанага пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 15 кастрычніка 2010 г. № 145, самастойна вызначае СІА, неабходныя для забеспячэння бяспечных умоў працы работнікаў дадзеных прафесій і пасад.

Калі прафесія (пасада), занесеная ў агульнадзяржаўны класіфікатар Рэспублікі Беларусь АКРБ 006-2009 «Прафесіі рабочых і пасады служачых», зацверджаны пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 22 кастрычнiка 2009 года № 125, раней існавала пад іншым найменнем, але характар выконваемых работ не змяніўся, то работнiкi, якiя выконваюць работы па названай прафесіі (пасадзе), да ўнясення адпаведных змяненняў у тыпавыя нормы забяспечваюцца СІА па нормах для прафесіі (пасады), якая змяшчаецца ў тыпавых нормах і па якой яны забяспечваліся СІА раней.

У адпаведнасці з азначэннямі, якія змяшчаюцца ў Агульных палажэннях Адзінага кваліфікацыйнага даведніка пасад служачых, зацверджаных пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 2 студзеня 2012 г. № 1 (далей - Агульныя палажэнні АКДП):

пасада - гэта службовае становішча работніка, абумоўленае колам яго службовых абавязкаў, правамі і характарам адказнасці;

базавае найменне пасады - гэта асноўнае найменне пасады служачага, якое вызначаецца ў адпаведнай кваліфікацыйнай характарыстыцы;

поўнае найменне пасады - гэта канкрэтнае найменне пасады служачага, якое ўдакладняе характар працоўнай функцыі, якую ён выконвае, спецыяльнасць, сферу дзейнасці, рэжым і (або) месца працы і іншае. Яно ўстанаўліваецца шляхам дабаўлення да базавага наймення пасады дадатковых звестак, а таксама назваў вытворных пасад. Пры гэтым адпаведны дадатак да базавага наймення пасады можа быць змешчаны непасрэдна ў ім, пасля яго, а таксама перад ім. Код поўнага наймення пасады вызначаецца па кодзе яе базавага наймення.

У адпаведнасці з Агульнымі палажэннямі АКДП пасадзе служачага прысвойваецца яе базавае найменне (напрыклад, дырэктар, менеджар, інжынер, эканаміст, спецыяліст па продажы, тэхнік, агент, адміністратар і г.д.), для якой у АКДП прадугледжана кваліфікацыйная характарыстыка, а пры неабходнасці - поўнае найменне пасады (напрыклад, першы намеснік дырэктара, менеджэр па персаналу, інжынер-праграміст, вядучы эканаміст па цэнаўтварэнні, спецыяліст па продажы і арганізацыі закупак і інш.).

Зыходзячы з вышэйсказанага, пры адсутнасці ў тыпавых нормах нормаў выдачы СІА, якія адпавядаюць поўнаму найменню пасады (напрыклад, інжынер-лесапатолаг), наймальнік можа да перагляду тыпавых нормаў і ўстанаўлення нормаў выдачы СІА тым, хто працуюць у названых пасадах, забяспечваць тым, хто працуюць, СІА па нормах выдачы СІА, прадугледжаных для пасад, якiя змяшчаюцца ў тыпавых нормах, якія маюць аналагічнае базавае найменне пасады (напрыклад, інжынер) і найбольш прымянімых да відаў дзейнасці, што ажыццяўляюцца спецыялістамі наймальніка.

У адпаведнасці з пунктам 22 Інструкцыі пры фарміраванні на аснове тыпавых нормаў нормы бясплатнага забеспячэння работнікаў арганізацыі СІА (далей - нормы арганізацыі) неабходна канкрэтызаваць патрабаванні да паказчыкаў ахоўных уласцівасцяў і гігіенічных характарыстык СІА, якімі павінны бясплатна забяспечвацца работнікі на канкрэтным працоўным месцы, зыходзячы з вынікаў атэстацыі, ацэнкі рызыкі ад уздзеяння шкодных і (або) небяспечных вытворчых фактараў, якія фарміруюць умовы працы работнікаў, ведаў, якія ўжываюцца ў працоўным працэсе, абсталявання, сыравіны, матэрыялаў і інструмента, вывучэння дадзеных па вытворчаму траўматызму і прафесійным захворванні. Пры гэтым могуць устанаўлівацца па асобных найменнях СІА больш высокія паказчыкі ахоўных уласцівасцяў (дадатковыя да прадугледжаных у тыпавых нормах).

Такім чынам, нормы арганізацыі - гэта не пералік нормаў выдачы СІА для работнікаў арганізацыі, складзены на падставе выбіранняў з дзеючых тыпавых нормаў без якіх-небудзь удакладненняў і змяненняў з улікам выконваемых работ, вынікаў атэстацыі і іншых вышэйпералічаных фактараў.

Нормы арганізацыі могуць змяшчаць таксама патрабаванні да канструктыўных асаблівасцяў і стылю спецыяльнага адзення, прымяненню лагатыпа, фірмовага знака арганізацыі, вызначаць парадак работы па забеспячэнні работнікаў арганізацыі СІА.

Калі ў арганізацыі выдача работнікам СІА ажыццяўляецца ў адпаведнасці з нормамі арганізацыі, то пры змяненні тэхналогіі вытворчасці работ, замены абсталявання на больш дасканалае і, як следства, выключэнне або зніжэнне ўзроўню шкодных і (або) небяспечных вытворчых фактараў, лічым магчымым пры наяўнасці адпаведнага рашэння камісіі па кантролю якасці СІА арганізацыі, прынятага з удзелам прадстаўнікоў службы абароны працы арганізацыі, упаўнаважаных прадстаўнікоў тэрытарыяльных органаў Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь, тэрытарыяльных органаў і ўстаноў, якiя ажыццяўляюць дзяржаўны санітарны нагляд, аддзела абароны і дзяржаўнай экспертызы ўмоў працы камітэта па працы, занятасцi i сацыяльнай абароне аблвыканкама асобныя віды СІА, прадугледжаныя ў тыпавых нормах для абароны ад вышэйназваных шкодных і (або) небяспечных вытворчых фактараў, могуць не ўключацца ў нормы арганізацыі, або прадугледжвацца ў іх як дзяжурныя. Тэрмін нашэння СІА, якія выдаюцца ў якасці дзяжурных, у кожным канкрэтным выпадку ў залежнасці ад характару і ўмоў працы ўстанаўліваецца ў арганізацыі па ўзгадненні з першаснай прафсаюзнай арганізацыяй або ўпаўнаважанымі асобамі па ахове працы работнікаў арганізацыі, але не менш за тэрмінаў нашэння, пазначаных у тыпавых нормах для аналагічных СІА. Дзяжурныя СІА калектыўнага карыстання будуць выдавацца работнікам толькі на час выканання тых работ, для якіх яны прадугледжаны, або замацоўвацца за пэўнымі працоўнымі месцамі і перадавацца ад адной змены да іншай. Колькасць дзяжурных СІА вызначаецца з ліку занятых на дадзеным працоўным месцы ў найбольш загружаную змену. Адказнасць за дзяжурныя СІА ўскладаецца на ўпаўнаважаных службовых асоб (майстроў і іншых).

Адначасова звяртаем увагу, што калі ў тыпавых нормах прадугледжана выдача асобных СІА дадаткова пры пэўных умовах працы або выкананні работ, а па тэхналагічным працэсе, які ажыццяўляецца ў арганізацыі, не прадугледжаны названыя віды работ і вынікамі атэстацыі пацверджана адсутнасць шкодных фактараў, для абароны ад якіх дадзеныя СІА дадаткова выдаваліся, то наймальнік можа не выдаваць работніку дадзеныя дадатковыя СІА.

СІА, якія выдаюцца работнікам, павінны мець дакументы, якія пацвярджаюць іх адпаведнасць патрабаванням тэхнічных нарматыўных прававых актаў (далей - ТНПА) па ахоўных уласцівасцях і гігіенічных характарыстыках.

Тэрміны нашэння СІА, устаноўленыя ў тыпавых нормах, вызначаны з улікам таго, што на працягу гэтага перыяду ахоўныя ўласцівасці і гігіенічныя характарыстыкі СІА пры правільнай эксплуатацыі будуць адпавядаць патрабаванням ТНПА.

Згодна з пунктам 33 Інструкцыі тэрміны нашэння СІА могуць быць прадоўжаны па рашэнні наймальніка па ўзгадненні з першаснымі прафсаюзнымі арганізацыямі або ўпаўнаважанымі асобамі пры ўмове занятасці работніка на ўмовах няпоўнага працоўнага часу (няпоўны працоўны дзень або няпоўны працоўны тыдзень). У гэтым выпадку тэрмін нашэння падаўжаецца прапарцыйна розніцы паміж працоўным часам нармальнай працягласці і фактычна адпрацаваным. Іншых выпадкаў падаўжэння тэрміну нашэння СІА заканадаўствам не прадугледжана.

Разам з тым, мяркуем, што калі камісія па кантролю якасці СІА арганізацыі вызначыць, што СІА, па заканчэнні тэрмінаў нашэння, вызначаных тыпавымі нормамі, адпавядаюць нормам ТНПА па ахоўным уласцівасцям, гігіенічным характарыстыкам, якасці, неабходнай для абароны работніка ад уздзеяння шкодных і (або) небяспечных вытворчых фактараў, забруджвання і неспрыяльных тэмпературных умоў надвор'я, то ў кожным канкрэтным выпадку тэрмін нашэння названых СІА можа быць прадоўжаны рашэннем камісіі на перыяд захавання ахоўных уласцівасцяў ў межах тэрмінаў нашэння, устаноўленых вытворцам СІА.