Галоўная - Працоўныя адносіны - Рэгуляванне працоўных адносін - Прыём на работу (афармленне з работнікамі працоўных адносін пры прыёме на работу)
Заключэнню працоўнага дагавора прысвечана Глава 2 Працоўнага кодэкса (далей - ПК).

Узрост (арт. 21 ПК). Заключэнне працоўнага дагавора дапускаецца з асобамі, якія дасягнулі шаснаццаці гадоў.

З пісьмовай згоды аднаго з бацькоў (усынавiцеляў, папячыцеляў) працоўны дагавор можа быць заключаны з асобай, якая дасягнула чатырнаццаці гадоў, з захаваннем умоў, прадугледжаных артыкулам 272 ПК.

Катэгорыі грамадзян, якім забаронена неабгрунтавана адмаўляць у заключэнні працоўнага дагавора, вызначаны ў арт. 16 ПК. Да іх адносяцца грамадзяне:

1) накіраваныя на работу камітэтам па працы, занятасцi i сацыяльнай абароне Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, упраўленнямі (аддзеламі) па працы, занятасцi i сацыяльнай абароне гарадскіх, раённых выканаўчых камітэтаў (далей - органы па працы, занятасцi i сацыяльнай абароне) у кошт броні, а таксама асобы, абавязаныя пакрываць расходы, затрачаныя дзяржавай на ўтрыманне дзяцей, якія знаходзяцца на дзяржаўным забеспячэнні, і накіраваныя органамі па працы, занятасцi i сацыяльнай абароне ў арганізацыі, уключаныя ў пералік арганізацый незалежна ад формаў уласнасці для працаўладкавання такіх асоб, вызначаны ва ўстаноўленым заканадаўствам парадку ;

2) пісьмова запрошаныя на работу ў парадку пераводу ад аднаго наймальніка да іншага па ўзгадненні паміж імі, на працягу аднаго месяца са дня выдачы пiсьмовага запрашэння, калі бакі не дамовіліся аб іншым;

3) прыбыўшыя па накіраванні на работу пасля завяршэння навучання ў дзяржаўнай установе адукацыі, арганізацыі, якая рэалізуе адукацыйныя праграмы паслявузаўскай адукацыі;

4) тыя, хто маюць права на заключэнне працоўнага дагавора на падставе калектыўнага дагавора, пагаднення;

5) прыбыўшыя на работу па размеркаванні пасля завяршэння навучання ў дзяржаўнай установе адукацыі;

6) жанчынамі па матывах, звязаных з цяжарнасцю або наяўнасцю дзяцей ва ўзросце да трох гадоў, а адзінокім маці - з наяўнасцю дзіцяці ва ўзросце да чатырнаццаці гадоў (дзіця-інваліда - да васемнаццацi гадоў);

7) ваеннаслужачыя тэрміновай ваеннай службы, якiя звольнены з Узброеных Сіл, іншых войскаў і воінскіх фарміраванняў Рэспублікі Беларусь і накіраваныя на працу ў лiк бронi для прадастаўлення першага працоўнага месца.

Таксама забаронена неабгрунтавана адмаўляць у заключэнні працоўнага дагавора жанчынам па матывах, звязаным з цяжарнасцю або наяўнасцю дзяцей ва ўзросце да трох гадоў, а адзінокім маці - з наяўнасцю дзіцяці ва ўзросце да чатырнаццаці гадоў (дзіця-інваліда - да васемнаццацi гадоў). Не дапускаецца адмова ў заключэнні працоўнага дагавора па матывах інваліднасці (арт. 283 ПК).

Форма працоўнага дагавора. Згодна з арт. 18 ПК працоўныя адносіны афармляюцца пры дапамозе заключэння паміж работнікам і наймальнікам працоўнага дагавора ў пісьмовай форме, які складаецца ў двух экземплярах і падпісваецца бакамі. Адзін экземпляр перадаецца работніку, другі захоўваецца ў наймальніка.

Фактычнае дапушчэнне работніка да работы з'яўляецца пачаткам дзеяння працоўнага дагавора незалежна ад таго, ці быў прыём на працу належным чынам аформлены, гэта значыць незалежна ад таго, ці быў заключаны пісьмовы працоўны дагавор (арт. 25 ПК). У такой сітуацыі пісьмовае афармленне працоўных адносін павінна быць атрымана не пазней за тры дні пасля прад'яўлення патрабавання работніка, прафсаюза. Умовы працоўнага дагавора вызначаюцца зыходзячы з існуючых умоў.

Тэрмін працоўнага дагавора. Тэрміны, на якія можа быць заключаны працоўны дагавор, устаноўлены ў арт. 17 ПК. Так, можа быць заключаны:

1) працоўны дагавор на нявызначаны тэрмін;

2) тэрміновы працоўны дагавор:

вызначаны тэрмін не больш за пяць гадоў (тэрміновы працоўны дагавор). Тэрміновы працоўны дагавор заключаецца ў выпадках, калі працоўныя адносіны не могуць быць устаноўлены на нявызначаны тэрмін з улікам характару будучай работы або ўмоў яе выканання, а таксама ў выпадках, прадугледжаных ПК. Заключэнне тэрміновага працоўнага дагавора без выканання гэтай умовы неабгрунтавана. Па пагадненні бакоў тэрміновы працоўны дагавор можа заключацца без уліку названых патрабаванняў з асобамі, якія прымаюцца на працу да індывідуальнага прадпрымальніка, у мікраарганізацыю (мікраарганізацыя - зарэгістраваная ў Рэспубліцы Беларусь камерцыйная арганізацыя з сярэдняй колькасцю работнікаў за каляндарны год да 15 чалавек уключна). Разнавіднасцю тэрміновага працоўнага дагавора з'яўляецца кантракт, які заключаецца ў парадку і на ўмовах, прадугледжаных заканадаўствам аб працы.

час выканання вызначанай работы. Заключаецца ў выпадках, калі час завяршэння работы не можа быць вызначаны дакладна;

час выканання абавязкаў часова адсутнага работніка, за якім у адпаведнасці з ПК захоўваецца месца працы;

час выканання сезонных работ. Заключаецца ў выпадках, калі работы з-за прыродных і кліматычных умоў могуць выконвацца толькі на працягу вызначанага сезона. Пералік сезонных работ зацверджаны пастановай Міністэрства працы Рэспублікі Беларусь № 56 ад 14.04.2000.

Калі ў працоўным дагаворы не агавораны тэрмін яго дзеяння, дагавор лічыцца заключаным на нявызначаны тэрмін.

Заключэнне з работнікам кантракта магчыма, у тым ліку для выканання работ, якія носяць пастаянны характар. Мінімальны тэрмін, на які заключаецца кантракт, не можа быць менш за адзін год.

З нарматыўнымі прававымі актамі, якія рэгулююць заключэнне працоўных дагавораў (кантрактаў), можна азнаёміцца ў раздзеле заканадаўства аб працы.

Змест і ўмовы працоўнага дагавора. У адпаведнасці з арт. 19 ПК змест і ўмовы працоўнага дагавора вызначаюцца пагадненнем бакоў з выкананнем патрабаванняў, прадугледжаных ПК.

Працоўны дагавор павiнен змяшчаць у якасцi абавязковых наступныя звесткі і ўмовы:

1) даныя аб работніку і наймальнiку, якія заключылі працоўны дагавор;

2) месца работы з пазначэннем структурнага падраздзялення, у якое работнік прымаецца на работу;

3) працоўная функцыя (работа па адной або некалькім прафесіях, спецыяльнасцях, пасадах з пазначэннем кваліфікацыі ў адпаведнасці са штатным раскладам наймальніка, функцыянальнымі абавязкамі, службовай інструкцыяй). Найменне прафесій, пасад, спецыяльнасцяў павінна адпавядаць кваліфікацыйным даведнікам, якія зацвярджаюцца ў парадку, якi вызначаецца Урадам Рэспублiкi Беларусь;

4) асноўныя правы і абавязкі работніка і наймальніка;

5) тэрмін працоўнага дагавора (для тэрміновых працоўных дагавораў);

6) рэжым працы і адпачынку (калі ён у дачыненні да гэтага работніка адрозніваецца ад агульных правілаў, устаноўленых ў наймальніка);

7) умовы аплаты працы (у тым ліку памер тарыфнай стаўкі (акладу) работніка, даплаты, надбаўкі і заахвочвальныя выплаты).

У працоўным дагаворы могуць прадугледжвацца дадатковыя ў параўнанні з часткай другой дадзенага артыкула ўмовы аб устанаўленні выпрабавальнага тэрміну, тэрміну абавязковай работы пасля атрымання адукацыі не менш устаноўленага дагаворам, калі навучанне рабілася за кошт сродкаў наймальніка, і іншыя ўмовы, якія не пагаршаюць становішча работніка ў параўнанні з заканадаўствам і калектыўным дагаворам.

Працоўны дагавор можа быць зменены толькі са згоды бакоў, калі іншае не прадугледжана дадзеным Кодэксам. У выпадку змянення заканадаўства аб працы ўмовы працоўнага дагавора павінны быць прыведзены ў адпаведнасць з заканадаўствам аб працы.

Абавязковыя ўмовы кантракта ўстаноўлены Дэкрэтам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 26.07.1999 № 29 «Аб дадатковых мерах па ўдасканаленні працоўных адносінаў, умацаванні працоўнай і выканальніцкай дысцыпліны».

Працоўны дагавор з папярэднім выпрабаваннем. Згодна з арт. 28 ПК з мэтай праверкі адпаведнасці работніка даручанай яму рабоце працоўны дагавор па пагадненні бакоў можа быць заключаны з умовай папярэдняга выпрабавання. Умова аб папярэднім выпрабаванні павінна быць прадугледжана ў працоўным дагаворы. Адсутнасць у працоўным дагаворы ўмовы аб папярэднім выпрабаванні азначае, што работнік прыняты без папярэдняга выпрабавання.

Тэрмін папярэдняга выпрабавання не павінен перавышаць трох месяцаў, не лічачы перыяду часовай непрацаздольнасці і іншых перыядаў, калі работнік адсутнічаў на працы.

Папярэдняе выпрабаванне пры заключэнні працоўнага дагавора не ўстанаўліваецца для:

1) работнікаў, якія не дасягнулі васямнаццаці гадоў;

2) маладых рабочых (служачых), якія атрымалі прафесійна-тэхнічную адукацыю;

3) маладых спецыялістаў, якія атрымалі сярэднюю спецыяльную, вышэйшую адукацыю або адукацыю пасля заканчэння ВНУ;

4) інвалідаў;

5) часовых і сезонных работнікаў;

6) пры пераводзе на работу ў іншую мясцовасць або да іншага наймальніка;

7) пры прыёме на работу па конкурсе, па выніках выбараў;

8) у іншых выпадках, прадугледжаных заканадаўствам.

Дакументы, якія прад'яўляюцца пры заключэнні працоўнага дагавора (арт. 26 ПК). Пры заключэнні працоўнага дагавора наймальнік абавязаны запатрабаваць, а грамадзянін павінен прад'явіць наймальніку:

1) дакумент, які сведчыць асобу; дакументы воінскага ўліку (для ваеннаабавязаных i асоб, якія падлягаюць прызыву на вайсковую службу).

У адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 03.06.2008 № 294 «Аб дакументаванні насельніцтва Рэспублікі Беларусь» дакументамі, якія сведчаць асобу, з'яўляюцца:

пашпарт грамадзяніна Рэспублікі Беларусь;

від на жыхарства ў Рэспубліцы Беларусь;

пасведчанне бежанца.

Разам з тым, дзеянне дадзенага Указа не распаўсюджваецца на замежных грамадзян і асоб без грамадзянства, якія часова знаходзяцца і часова пражываюць у Рэспубліцы Беларусь, за выключэннем асоб, якім прадастаўлены статус бежанца ў Рэспубліцы Беларусь, і асоб, якім выдаецца праязны дакумент Рэспублікі Беларусь.

Дакументам, які сведчыць ў Рэспубліцы Беларусь асобу замежніка, таго, хто часова знаходзіцца або часова пражывае ў Рэспубліцы Беларусь, за выключэннем замежнікаў, якім прадастаўлены статус бежанца ў Рэспубліцы Беларусь, з'яўляецца дакумент для выезду за мяжу (артыкул 52 Закона Рэспублікі Беларусь «Аб прававым становішчы замежных грамадзян і асоб без грамадзянства ў Рэспубліцы Беларусь»);

2) працоўную кніжку, за выключэннем тых, хто ўпершыню паступае на працу, і сумяшчальнікаў. Пры прыёме ад работніка працоўнай кніжкі асобай, якая афармляе прыём і звальненне работнікаў, яму выдаецца распіска ў адвольнай форме, якая змяшчае рэквізіты арганізацыі, у тым ліку пячатку наймальніка;

3) дакумент аб адукацыі або дакумент аб навучанні, які пацвярджае наяўнасць права на выкананне дадзенай работы;

4) накіраванне на работу ў лiк бронi для асобных катэгорый работнікаў у адпаведнасці з заканадаўствам;

5) індывідуальную праграму рэабілітацыі інваліда (для інвалідаў);

6) дэкларацыю аб даходах і маёмасці, страхавое пасведчанне, медыцынскую даведку аб стане здароўя і іншыя дакументы аб пацвярджэнні іншых абставін, якія маюць дачыненне да работы, калі іх прад'яўленне прадугледжана заканадаўчымі актамі.

Прыём на працу без названых дакументаў не дапускаецца.

Забараняецца патрабаваць пры заключэнні працоўнага дагавора дакументы, не прадугледжаныя заканадаўствам.

На падставе заключанага працоўнага дагавора наймальнік выдае загад (распараджэнне) і аб'яўляе яго работніку пад подпіс.

Працоўная кніжка. У адпаведнасці з арт. 50 ПК працоўныя кніжкі запаўняюцца наймальнікам на ўсіх работнікаў, якія працуюць звыш пяці дзён, у тым ліку тых, хто паступае на працу ўпершыню, калі работа ў дадзенага наймальніка з'яўляецца для работніка асноўнай.

Асобе, якая ўпершыню паступае на работу, на падставе загаду аб прыёме на работу наймальнікам запаўняецца працоўная кніжка ўзору, зацверджанага пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 16.06.2014 № 40. Таксама могуць быць выкарыстаны існуючыя ў наймальніка бланкі працоўных кніжак (укладышаў да іх) узору рэспубліканскай працоўнай кніжкі 1995 года.

Калі пры прыёме на работу работнік прад'яўляе працоўную кніжку старога ўзору, то абмену на працоўную кніжку новага ўзору яна не падлягае, гэта значыць наймальнікам запаўняецца дадзеная працоўная кніжка.

Пры працаўладкаванні замежнага грамадзяніна, які прад'яўляе працоўную кніжку, выдадзеную ў замежнай дзяржаве, у тым ліку ў постсавецкіх дзяржавах, напрыклад, Расіі, Украіне, наймальнік запаўняе работніку працоўную кніжку як таму, хто ўпершыню паступае. Калі работнік прад'яўляе працоўную кніжку старога ўзору, выдадзеную ў перыяд існавання СССР, то наймальнік працягвае яе вядзенне.